Skip to main content

Jólakötturinn


Jólakötturinn

Þið kannist við jólaköttinn,

– sá köttur var gríðarstór.

Fólk vissi ekki hvaðan hann kom

eða hvert hann fór.

 

Hann glennti upp glyrnurnar sínar,

glóandi báðar tvær.

– Það var ekki heiglum hent

að horfa í þær.

 

Jólakötturinn er ein af best þekktu íslensku jólavættunum. Hann er gríðarstór, eins og segir í löngu kvæði Jóhannesar úr Kötlum um þessa óvætt sem er sögð leggja sér þá til munns sem ekki fá nýja flík fyrir jólin. Það kallast að fara í jólaköttinn og eins gott fyrir bæði börn og fullorðna að forðast þau grimmu örlög, t.d. með því að vinna sér inn fyrir þótt ekki væri nema einu sokkapari. Jólakötturinn minnir á svipaðar dýravættir á öðrum Norðurlöndum og á ættir að rekja til þeirra, svo sem jólahafursins sem margir Íslendingar þekkja líka.

Í dag er því oft haldið fram að jólakötturinn sé heimilisdýr Grýlu og Leppalúða en ómögulegt er að segja hvort hann eigi í raun heima hjá þeim eða hvaðan hann eiginlega kemur. Hitt er víst að við getum öll hjálpast að við að tryggja það að enginn þurfi að fara í gin kisu, ef hún er þá í raun og veru til. Hvað sem um það má segja lifir hún allavega góðu lífi í þjóðsögum og kvæðum sem munu vonandi halda áfram að skemmta okkur – og hræða – um ókomna framtíð.

Hvort enn er hún til veit ég ekki,

– en aum yrði hennar för,

ef allir eignuðust næst

einhverja spjör.

 

Þið hafið nú kannske í huga

að hjálpa, ef þörf verður á.

– Máske enn finnist einhver börn

sem ekkert fá.

 

Máske, að leitin að þeim sem líða

af ljós-skorti heims um ból,

gefi ykkur góðan dag

og gleðileg jól.

Vísurnar hér að ofan eru úr kvæðinu „Jólakötturinn“ eftir Jóhannes úr Kötlum. Það er að finna í bókinni Jólin koma.

Reykjavík er ein af Bókmenntaborgum UNESCO.